Qarabağ Suları

   Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgəsi Azərbaycanın su ehtiyatları baxımından həmişə strateji əhəmiyyətə malik olub. Burada çay şəbəkəsi, bulaqlar və su anbarları həm kənd təsərrüfatında suvarma, həm içməli su təminatı, həm də enerji istehsalı üçün vacib rol oynayır. Uzun illər ərzində bu infrastrukturun bir hissəsi nəzarətdən kənarda qalmış, istifadəsi məhdudlaşmış və ya tamamilə yararsız hala düşmüşdü. Region azad olunduqdan sonra su təsərrüfatının bərpası və modernizasiyası yenidənqurma proqramının əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.

Mövcud su anbarları və onların rolu

 Qarabağda 9 su anbarı və 14 çay mövcuddur; ölkə su ehtiyatlarının təxminən 20–25%-i bu ərazilərdən formalaşır. Əhəmiyyətinə görə seçilənlər:

• Suqovuşan su anbarı 1976-cı ildə inşa edilib və həm suvarma, həm də içməli su təchizatı üçün istifadə olunur. Ərazi azad edildikdən sonra tam bərpa edilib və hazırda aktiv şəkildə istismardadır.
• Sərsəng su anbarı da 1976-cı ildə tikilib və həm enerji istehsalı, həm də kənd təsərrüfatı sahələrinin suvarılması üçün nəzərdə tutulub. Hazırda təhlükəsizlik və istismar prosesləri üzrə monitorinq aparılır.
• Xaçınçay su anbarı 1985-ci ildə istifadəyə verilib və həm su təchizatı, həm də suvarma məqsədi daşıyır. Bərpa işləri tamamlanıb və anbar yenidən istismara qaytarılıb.
• Köndələnçay-1 və Köndələnçay-2 su anbarları 1960–1970-ci illərdə tikilib və suvarma sistemlərinin bir hissəsini təşkil edir. Bu obyektlərdə hazırda möhkəmləndirmə və modernizasiya işləri aparılır.

Bu anbarların bərpası bölgədə:

• kənd təsərrüfatının canlanması,
• içməli su təminatının sabitləşdirilməsi,
• ekosistemin bərpası üçün əsas şərtdir.

2021–2025-ci illər üzrə bərpa və modernizasiya proqramı

   Qarabağın yenidən qurulması çərçivəsində su təsərrüfatı infrastrukturu mərhələlərlə yenilənir. Əsas iş istiqamətləri:

• Mövcud su anbarlarının texniki təhlükəsizliyinin artırılması
• Yeni suvarma sistemlərinin çəkilməsi
• Su itkilərinin azaldılması üçün müasir boru və paylayıcı xətlər
• Su təmizləmə və içməli su stansiyalarının qurulması
• Rəqəmsal su monitorinq sistemlərinin tətbiqi

Tikintisi planlaşdırılan və ya layihələndirilən yeni su anbarları

Hazırda bir neçə yeni layihə üzərində işlər gedir. Məqsəd:

• Su ehtiyatlarının mövsümi dəyişmədən asılılığını azaltmaq
• Kənd təsərrüfatında suvarma sabitliyini təmin etmək
• İçməli su təchizatını daha davamlı etmək

Layihələr arasında:

• Laçın və Kəlbəcər rayonlarında yeni su anbarı sistemləri
• Füzuli rayonunda müasir içməli su təmizləmə infrastrukturu
• Ağdam və Cəbrayılda suvarma şəbəkələrinin tam yenilənməsi

Bu tədbirlər həm kənd təsərrüfatının məhsuldarlığını artırır, həm də regionun sosial-iqtisadi canlanmasına şərait yaradır.

Bütün ölkə kontekstində

   Azərbaycan üzrə hazırda 153 su anbarı mövcuddur və ümumi su tutumu 21,5–21,9 milyard m³ təşkil edir. Ölkənin ən böyük su anbarı — Mingəçevirdir. Qarabağ bölgəsi isə ölkənin su resurslarında 20–25% paya sahibdir.
   Qarabağda su anbarlarının bərpası yalnız infrastruktur layihəsi deyil — bölgənin yenidən dirçəlişinin və dayanıqlı inkişafının əsas şərtidir.

Bu proses:

• əkinçilikdə məhsuldarlığı artırır,
• içməli su təhlükəsizliyini təmin edir,
• ekoloji tarazlığı bərpa edir,
• məskunlaşma və sosial-iqtisadi bərpanı sürətləndirir.

Su — bölgənin yenidən dirçəlişinin həm başlanğıcı, həm də davamıdır.